Waarom de kilometerheffing niet werkt

De kilometerheffing komt. De VVD heeft, zoals wel vaker, een stokpaardje uit haar verkiezingsprogramma aan de kant gezet ten faveure van een iets soepeler verlopende formatie. Deze heffing moet ervoor zorgen dat de Nederlander bewuster wordt in zowel de aanschaf als het gebruik van de auto.

Stimuleren noemen we dat. De heffing moet de Nederlander stimuleren bewuster om te gaan met de auto. In praktijk wordt er helemaal niets gestimuleerd. Er wordt weer eens iets duurder gemaakt, dat wel. Maar stimuleren, ho maar. De nieuwe heffing (net als zoveel andere heffingen op het gebruik en de aanschaf van auto’s) zou pas stimulerend werken als er ook daadwerkelijk een aantrekkelijk alternatief tegenover stond. Bovendien wordt de verkeerde groep extra belast. De kilometerheffing is dus niet meer dan de zoveelste wassen neus om geld uit de zak van de burger te kloppen onder het mom van ‘stimuleren’.

Het beoogde doel

Laat je niets wijsmaken: het doel is meer geld ophalen. Als we de verhalen echter moeten geloven, is het doel om de totale uitstoot van het verkeer terug te dringen. Laten we voor een keer doen alsof dat werkelijk het verhaal is. Dan is de kilometerheffing in combinatie met een heffing voor de uitstoot een kansloze exercitie. Nu is het altijd makkelijk om iets de grond in te boren, dus laten we ook met oplossingen komen.

Flexwerken

Met de digitale infrastructuur die we in Nederland hebben is het anno 2017 absurd dat we nog massaal ’s ochtends in de file de ene kant op staan en ’s avonds de andere kant op. Buiten het feit dat vaders en moeders door die lange reistijd veel tijd met hun kinderen missen, we allemaal per jaar een paar dagen van onze vrije tijd vergooien aan de autopolonaise en alle andere persoonlijke nadelen, staan we met zijn allen het milieu en de volksgezondheid behoorlijk te belasten. Een groot deel van deze mensen hoeft niet in die file te staan als er maar voldoende mogelijkheid wordt geboden om thuis te werken. Bovendien kunnen werknemers veel efficiënter werken. Wanneer beginnen werkgevers de voordelen hiervan te zien? Stimuleer het flexwerken (nog meer) door mooie incentives en je hebt een dramatische reductie van het aantal auto’s op de weg en niet te vergeten blijere werknemers. En een blije werknemer werkt harder.

‘Kopen van hybride stimuleren’

De overheid denkt daadwerkelijk de privéaanschaf van hybride-auto’s te stimuleren door een extra heffing op de uitstoot van auto’s. Als de schalen van de heffing net zo worden ingedeeld als bij de bijtelling, zullen alleen de allerzuinigste auto’s echt interessant zijn. Dat betekent, dat alleen nieuw kopen zin heeft. Cijfers van de afgelopen jaren leren ons, dat de particuliere koper nog nauwelijks nieuw koopt. Van de 385.259 auto’s die afgelopen jaar verkocht werden, was het overgrote deel voor de zakelijke markt. De particuliere koper koopt tweedehands: 1.128.313 occasions werden privé gekocht van bedrijven en 681.628 occasions werden onderling door particulieren verkocht in 2016. De particuliere automobilist steekt zijn geld niet in een nieuwe auto. Het zwaarder belasten van auto’s die wat meer uitstoten, zal dan ook niet het duwtje in de rug geven.

Hoe je dit wel stimuleert? Voor de zakelijke markt (en daarnaast in elk gedragsonderzoek bij zowel mensen als dieren) hebben we geleerd, dat belonen beter werkt dan straffen. Wil je dus daadwerkelijk bepaald gedrag uitlokken? Beloon dat gedrag in plaats van het andere te bestraffen. Maak het kopen van zuinige auto’s dermate interessant, dat het aanbod te mooi is om te laten gaan! Toen de voordelige bijtelling voor het eerst werd geïntroduceerd, zagen we dat bijtellingsvriendelijke auto’s niet aan te slepen waren. Een soortgelijk trucje haal je dan toch uit op de particuliere markt? Tenzij…

De werkelijke reden

Tenzij het helemaal niet gaat om stimuleren. De knappe koppen binnen de overheid weten al lang wat voor gedragsverandering dit oplevert: hooguit een verwaarloosbare marge die zich aanpast. Dat is ook precies wat er beoogd wordt. Het gaat namelijk niet om beter gedrag uitlokken, het gaat om meer geld binnenharken. Precies om diezelfde reden wordt de accijns op sigaretten periodiek mondjesmaat verhoogd: net genoeg dat het pijn doet en verkocht kan worden als ‘stimulerende maatregel’, maar net te weinig om mensen dat duwtje in de rug te geven om echt te stoppen. Want als we vandaag ervoor kiezen om dat gedrag te vertonen wat de overheid claimt te willen zien, dan valt Den Haag om. Maak je dus geen illusies: dit is uitsluitend bedoeld om meer geld bij elkaar te graaien.

You may also like...

Leave a Reply